አንደኛ ክፍል አካባቢ ሳይንስ

ምዕራፍ አንድእኛነታችን

ተማሪዎች! በ ምዕራፍ አንድ ላይ የምንመለከተው ‘’እኛነታችን ስለሚለው ርዕስ ሲሆን በዚህ ርዕስ ስር አራት ዋና ዋና ንዑስ ርእሶችን እንመለከታለን፡፡ እነዚህም ፡-

1.1. ውጫዊ የሰውነት ክፍላችን

1.2. መሰረታዊ ፍላጎቶች

1.3. ጉዳት ሊያደርሱ የሚችሉ የታወቁ በሽታዎች

1.4. አምስቱ የስሜት አካላትየሚሉት ርዕሶች ይሆናሉ፡፡

ይህንን ርዕስ ካጠናቀቃችሁ በኃላ፡-

- ውጫዊ የሰውነት ክፍሎችን ስሞች ትጠራላችሁ፤ ተግባራቸውን ትናገራላችሁ፤ ጥንቃቄም ታደርጋላችሁ፡፡

- ሶስቱን መሰረታዊ የሰው ልጅ ፍላጎቶች በመዘርዘር ጥቅማቸውን ታስረዳላችሁ

- አንዳንድ በአካባቢው የሚታወቁ በሽታዎችን በመዘርዘር መከላከያ ዘዴዎቸን በተግባር ታሳያላችሁ፡፡

- የአምስቱ የስሜት አካላትን ስሞች በመጥቀስ ተግባራቸውንም ትረዳላችሁ፡፡

- ሳይንሳዊ የምርምር ክህሎትን ማለትም፤ መመልከት፤ መጠየቅ፤ መግባባትና በቡድን መስራትን በተግባር ታሳያላችሁ፡፡

- በመጨረሻም የምዕራፉን የማጠቃለያ የክለሳ ጥያቄዎች የምንሰራ ይሆናል፡፡

1.1 ውጫዊ የሰውነት ክፍላችን

በዚህ ንዑስ ርዕስ ስር ውጫዊ የሰውነት ክፍሎቻችን የትኞቹ እንደሆኑ ተግባራቸውን እና ሊደረግላቸው ስለሚገባው ጥንቃቄ እንመለከታለን፡፡

ከዋና ዋና የሰውነት ክፍሎቻችን ውስጥ የሚካተቱት፡-

- ራስ፣ አንገት፣ ትከሻ፣ ደረት፣ ሆድ፣ ክንድ እና እግር ናቸው፡፡

- ራስን ስንመለከት ከሁሉም የሰውነት ክፍሎች በላይ የሚገኝ አካል ሲሆን በጸጉር የተሸፈነ ነው፡፡ ራስ በአንገት የተደገፈ አካል ነው፡፡

- ፊታቸን ላይ የሚገኙት የአካል ክፍሎች ደግሞ ግንባር፣ ሁለት አይን፣ ሁለት ጆሮ፣ አፍንጫ እና አፍ ናቸው፡፡

- አፋችን ላይ እና ውስጥ ደግሞ ከንፈር፣ ምላስ፣ ድድ እና ጥርስ ይገኛሉ፡፡

- ምግብ የምናኝከው በጥርሳችን ነው፡፡

ወደ ትከሻ ደረት እና ክንድ ስንወርድ ደግሞ

- ደረት በላይኛው የሰውነት ክፍላችን ላይ የምናገኘው አካል ሲሆን ክንድ ደግሞ ከትከሻ ጋር ተያይዞ የሚገኝ አካል ነው፡፡

- እያንዳንዱ ክንድ እጅ እና የ እጅ ጣቶችን ይዞ ይገኛል፡፡

- ሁለት እጆች ያሉን ሲሆን፤እያንዳዱ እጃችን አምስት ጣቶች አሉት፡፡ ስለዚህ በአጠቃላይ አስር የ እጅ ጣቶች አሉን ማለት ነው፡፡

- ማንኛውም ስራ ለመስራት የምንጠቀመው እጃችንን ነው፡፡

- ከደረታችን በታች የምናገኘው ሆድን ነው፡፡ - ሆድ የተመገብነውን ምግብ ለማጠራቀምና ለመፍጨት ያገለግላል፡፡

- በታችኛው የሰውነት ክፍላችን ላይ ደግሞ ጭን፣ ጉልበት፣ ቅልጥም፣ ቁርጭምጭሚት እና የእግር ጣት ይገኛሉ፡፡

- እግር ከ አንድ ቦታ ወደሌላ ቦታ ለመንቀሳቀስ ይጠቅመናል፡፡

አሁን የተለያዩ የሰውነት ክፍሎቻችንን ከነጠቀሜታቸው ለመከለስ እንሞክር

- አይን - ለማየት

- ጆሮ - ለመስማት

- አፍንጫ- ለማሽተት

- አፍ - ለመናገር

- አንገት - ዞሮ ለማየት

- ምላስ - ለመቅመስ

- ጥርስ - ለማኘክ

- ወገብ - አጎንብሶ ለመስራት

- እግር - ለመንቀሳቀስ

ተማሪዎች! የውጫዊ የሰውነት ክፍሎቻችን በጣም ብዙ ጠቀሜታ እንዳላቸው አይተናል ስለዚሀ በጥንቃቄ ልንይዛቸው ይገባል፡፡

ለምሳሌ ፡- እጅን፣ እግርን፣ ፊትን እና ጸጉርን መታጠብ- ገላን መታጠብ

- የአፍንጫን እና የጆሮ ንጽህናን መጠበቅ- ጥፍርን መቁረጥ - ጸጉርን ማበጠርስለዚህ የውጫዊ የሰውነት ክፍሎቻችን ጤንነት እንዲጠበቅ በአግባቡ ንጽህናቸውን በውሃ እና በሳሙና በመጠቀም ልንጠብቅላቸው ይገባል ማለት ነው፡፡

 1.2 መሰረታዊ ፍላጎቶች

መሰረታዊ የሰው ልጅ ፍላጎት የምንላቸው፡-ምግብ፣ ልብስ እና መጠለያ ናቸው፡፡

ምግብ

ለጤንነት ለአካላዊ እድገት ሙቀት እና ጉልበትን ለማግኘት ይጠቅማል፡፡

ምግብ አራት አይነት የመለያ ባህሪያት አሉት::

እነርሱም፡-

1. ጣዕም …… ጣፋጭ ወይም ኮምጣጣ ብለን የምንገልጸው

2. ሁነት……… ፈሳሽ ወይም ጠጣር

3. ቀለም……….ነጭ፣ ቀይ፣ አረንጓዴ

4. መአዛ……….. ጥሩ ሽታ፣ መጥፎ ሽታ ብለን የምንገልጻቸው ናቸው፡፡

በአጠቃላይ ጠንካራ እና ጤነኛ ሆኖ ለማደግ በንጥረ ነገሮች የበለፀጉ ምግቦችን መመገብ ያስፈልጋል፡፡

መጠለያ/ቤት

መጠለያ ወይም ቤት እራሳችንን ከዝናብ ከፀሀይ ከአውሬ እና ከንፋስ ለመከላከል ይጠቅመናል፡፡

መጠለያዎች ከሳር፣ከሲሚንቶ፣ ከቆርቆሮ እንዲሁም ከእንጨት ሊሰሩ ይችላሉ፡፡

ልብስ

ሰውነታችንን ለመሸፈን ያገለግለናል:: ልብስ በተፈጥሮ ከሚገኙ ጥሬ ዕቃዎች ማለትም ከጥጥ፣ ከቆዳ፣ ከበግ ፀጉር (ሱፍ) እንዲሁም ከሰው ሰራሽ ጥሬ ዕቃዎች ማለትም በፋብሪካ ከተመረተ ጨርቅ ሊሰራ ይቻላል፡

፡በአጠቃላይ የሰው ልጅ መሰረታዊ ፍላጎቶች የምንላቸው፡- ምግብ፣መጠለያ እና ልብስ ናቸው ማለት ነው::

1.3 ጉዳት ሊያደርሱ የሚችሉ የታወቁ በሽታዎች

- የተለያዩ በሽታዎች በሰዎች ላይ ጉዳት ያደርሳሉ፡፡

- መታመም ማለት የጤና መጉዋደል ማለት ነው ህመም ሲኖር ደግሞ በአካል እና በአእምሮ ላይ ጉዳት ሊደርስ ይችላል፡፡

- ሰውነታችንና አእምሮአችን በትክክል ከሰራ ሙሉ ጤነኞች ነን እንባላለን ሁላችንም ደስተኛ ኑሮ መኖር እንፈልጋለን፡፡

- ደስተኛ ኑሮ ለመኖር ደግሞ ጤናችን የተሟዋላ መሆን አለበት፡፡

ተማሪዎች! ጤንነታችን የተሟላ ከሆነ

- ጨዋታ ለመጫወት - የፈለግነውን ስራ ለመስራት

- በአግባቡ ትምህርታችንን ለመማር እንቸላለንበሽታ የውስጥ ወይም የውጭ አካላችንን በመጉዳት የዕለት ተዕለት ተግባሩን በትክክል እነዲያከናውን የሚያደርግ የጤና መታወክ ነው፡፡በሽታ በሁለት ይከፈላል።

እነርሱንም 1) ተላላፊ በሽታና 2) ተላላፊ ያልሆነ በሽታ ናቸው፡፡

ተላላፊ በሽታ

ተላላፊ በሽታ ከበሽተኛው ሰው ወደ ጤነኛ ሰው በጥቃቅን ተህዋስያን አማካኝነት የሚተላለፍ የበሽታ አይነት ነው፡፡

ምሳሌ፡- ጉንፋን፣ የሳምባ ነቀርሳ፣ ኮሌራና የመሳሰሉት

ተላላፊ ያልሆነ በሽታ

ይህ የበሽታ አይነት ደግሞ ከበሽተኛው ሰው ወደ ጤነኛ ሰው አይተላለፍም፡፡

ምሳሌ፡- የስኩዋር በሽታ፣ የጨጓዋራ በሽታ፣ የደም ግፊትና የመሳሰሉት ናቸው፡፡

በዚህ ንዑስ ርዕስ ስር ጉንፋን እና የኤች.አይ.ቪ ኤድስ በሽታ መንሰኤዎችና ስለሚያደርሱት ጉዳት እንመለከታለን፡፡

ጉንፋን

1.የጉንፋን በሽታ የሚመጣው በቫይረስ አማካኝነት ነው፡፡

2. ቫይረሶች በጣም ጥቃቅን በዐይን የማይታዩ ተዋህስያን ናቸው፡፡

3. ጉንፋን የሚዛመተው በአየር ውስጥ ነው፡፡

4. ጉንፋን የያዘው ሰው የተለያዩ ምልክቶች ይታዩበታል፡፡

ለምሳሌ፡- የራስ ምታት፣ ማስነጠስ፣ አክታ፣ የንፍጥ መዝረክረክ እና የመሳሰሉት ምልክቶች ይታዩበታል፡፡

በሽታው ከበሽተኛው ወደ ጤነኛ ሰው የሚተላለፈው በትንፋሽ፤ የመመገቢያ እቃዎችን በጋራ በመጠቀም፣ አፍንጫ እና አፍን ሳይሸፍኑ በመሳል እና በማስነጠስ ምክንያት ሊሆን ይችላል፡፡

ተማሪዎች! ጉንፋን ከያዘን ልናደርጋቸው ከሚገቡ እርምጃዎች ውስጥ፡-

- በቂ እረፍት መውሰድ ይኖርብናል፡፡

- ፍራፍሬዎችን መመገብ ይኖርብናል፡፡

- ትኩስ መጠጦችን መወሰድ እና

- በሽታው ወደ ሌላ ሰው እንዳይተላለፍ ስንስልና ስናስነጥስ መሃረብ መጠቀም ይኖርብናል፡፡

ኤድስ

- ኤድስ ሌላኛው በቫይረስ አማካኝነት የሚመጣ በሽታ ነው፡፡

- ኤድስ በሽታን የሚያመጣው ቫይረስ ኤች.አይ.ቪ በመባል ይታወቃል፡፡

- እንደ ጉንፋን ሁሉ ኤድስም ተላላፊ በሽታ ነው፡፡

- በሽታው ከሰው ወደ ሰው የሚተለላለፈው በደም ንኪኪ ነው፡፡

ይህም ሊሆን የሚችለው አንድ ሀኪም አንድን መርፌ ለብዙ ሰው ሲጠቀም፣ በበሽታው የተያዙ ሰዎች የተጠቀሙበትን ስለታማ ነገሮች ስንጠቀም እና በመድማት ላይ የሚገኙ ሰዎችን ደም በመንካት ነው፡፡በመሆኑም ኤድስን ለመከላከል ማድረግ የሚጠበቅብን፡-

1 በህክምና ወቅት ሀኪሙ አዲስ መርፌ መጠቀሙን ማረጋገጥ

2 ሌላ ሰው የተጠቀመበትን ስለታማ ነገር አለመጠቀም እና3 ከማንኛውም የደም ንኪኪ መራቅ ነው፡፡

አሁን በምሳሌነት ጉንፋን እና ኤድስን ወስደን እንጂ ስለ በሽታ ስትማሩ ብዙ ጉዳት ሊያደርሱ የሚችሉ በሽታዎች እንዳሉ አትዘንጉ፡፡

1.4 አምስቱ የስሜት አካላት

ተማሪዎች! ስንት ዓይነት የስሜት አካላት አሉ? ስማቸውን መጥራት ትችላላችሁ?

የስሜት አካላት አምስት ዓይነቶች ሲሆኑ፡-

1) አፍንጫ

2) ምላስ

3) ጆሮ

4) አይን እና

5) ቆዳ ናቸው፡፡

1. አፍንጫ

-አፍንጫ የተለያዩ ነገሮችን በማሽተት ለመለየት የምንጠቀምበት የስሜት አካል ነው፡፡

- መልካም መኣዛ እና መጥፎ ሽታ ያላቸው ነገሮች በሽታው ይለያሉ፡፡

ለምሳሌ፡- ከአበባ እና ከሽቶ የሚመጣው መአዛ መልካም ሲሆን ከቆሻሻ ገንዳ እና ከመጸዳጃ ቤት የሚወጣው ሽታ ደግሞ መጥፎ ሽታ ነው፡፡

2. ምላስ

ምላስ ነገሮችን ለመቅመስ የምንጠቀምበት የስሜት አካል ነው፡፡

በምላሳችን በመቅመስ ከምንለያቸው የጣዕም አይነቶች ውሰጥ

- ጣፋጭ

- መራራ

- ኮምጣጣ እና

- ጨዋማ ይገኙበታል፡፡

ለምሳሌ - ሙዝ ጣፋጭ ጣዕም አለው፡፡

- ግራዋ መራራ ጣእም አለው፡፡

- ሎሚ ኮምጣጣ ጣእም ሲኖረው፡፡

- ጨው ደግሞ ጨዋማ ጣእም አለው፡፡

ተማሪዎች! የአንድን ነገር ምንነት ሳናረጋግጥ ማሽተትም መቅመስም የለብንም!

3. ጆሮ

ጆሮ በአካባቢያችን የሚገኝ ድምጽን ለመስማትና ለመለየት የሚያገለግል የስሜት አካል ነው፡፡

በአካባቢያችን የሚገኙ ነገሮች የተለያዩ ድምጾቹን ያሰማሉ፡፡

ለምሳሌ፡- ዶሮ፣ በግ፣ ላም፣ ወፍ፣ ጅብ፣ መኪና ፣ክራር፣ ከበሮ፣ በገና እና ጊታር ሁሉም የራሳቸው የሆነ መገለጫ ድምፅ አላቸው፡፡

ከዚህ በተጨማሪ ደግሞ የ ሰውን ልጅ ሁኔታ የሚገለጹ የድምጽ አይነቶች አሉ፡፡

- ህጻን ሲያለቅስ - የሰዎች ኡኡታ/ግርግር - ሳቅ

4. አይን

- አይን በአካካቢያችን የሚገኙትን ነገሮች ለማየት የምንጠቀምበት የአካል ክፍል ነው፡፡

- የብርሃን ምምጮችን በማየት መለየት እንችላለን፡፡

- በአካባቢያችን የተለያዩ የብርሃን ምንጮች ይገኛሉ

ለምሳሌ፡-

- ፀሀይና ጨረቃ

- በመብራት ላይ የሚገኙ አምፑል፣ሻማ፣ኩራዝ፣ፋኖስና ባትሪ ዋነኞቹ ናቸው፡፡

5. ቆዳቆዳ

ውስጣዊ አካላችንን የሚሸፍን የሰውነት ክፍል ነው፡፡ የተለያዩ ነገሮችን ሻካራነትና ልስላሴ በጣቶቻችን በመዳሰስ መለየት እንችላለን፡፡ እንዲሁም ሞቃትና ቀዝቃዛ ነገርን በቆዳችን አማካኝነት መለየት እንችላለን፡፡

ለምሳሌ፡- ለስላሳ ነገሮች የምንላቸው ጥጥ፣ ወረቀት እንዲሀም ላሰቲክ ሲሆኑ ፡- ሻካራ ነገሮች ደግሞ እንደ እንጨት፣ አሸዋ እና አፈር የመሳሰሉት ናቸው፡፡

በአጠቃላይ የስሜት አካሎቻችን በአካባቢያችን ያሉ ነገሮችን ለመቅመስ፣ ለማሽተት፣ ለመስማት ፣ለማየት እንዲሁም ለመዳስስ ይጠቅሙናል፡፡

 በመቀጠል ወደ መልመጃ ጥያቄዎች እናልፋለን፡፡

የሚከተሉትን ጥያቄዎች እውነት ወይም ሀሰት በማለት መልሱ

1. አንገት ከሁሉም የሰውነት ክፍሎቻቸን በላይ የሚገኝ አካል ነው።

2. የሰው ልጅ አንድ አይን ብቻ አለው።

3. ጥርስ የተመገብነውን ምግብ ለማኘክ ይረዳል፡፡

4. የሰው ልጅ ሁለት እግር እና አስር የእግር ጣቶች አሉት፡፡

5. ወገብ አጎንብሶ ለመሰራት የሚረዳ የአካል ክፍል ነው፡፡

በመቀጠል ወደ መልመጃ ጥያቄዎች እናልፋለን

1. ልብስ የሚሰራው ከምንድን ነው?

ሀ. ከጥጥ     ለ. ከቆዳ     ሐ. ከሱፍ      መ. ሁሉም

2. ከሚከተሉት ውስጥ የመጠለያ ጠቀሜታ የሆነው የቱ ነው?

ሀ. ከብርድ ለመከላከል      ለ. ገላን ለመሸፈን       ሐ. ለእድገት       መ. ሁሉም

3. ከሚከተሉት ውስጥ የምግብ መለያ የሆነው የቱ ነው?

ሀ. ጣዕም     ለ. ሁነት      ሐ. መአዛ     መ. ሁሉም

4. ከሚከተሉት ውስጥ መጠለያ ለመስራት የሚያገለግለው?

ሀ. ቆርቆሮ       ለ. ሲሚንቶ       ሐ. ብሎኬት      መ. ወረቀት

5. ምግብ ለ_____________ይጠቅማል?

ሀ. ለእድገት       ለ. ለሙቀት       ሐ. ለጌጥ      መ. ሐ እና ለ 

በመቀጠል ወደ መልመጃ ጥያቄዎች እናልፋለን፡፡

ለሚከተሉት ጥያቄዎች ትክክለኛውን መልስ ምረጡ፡፡

1. በሽታ በስንት ይከፈላሉ?

ሀ. በሁለት     ለ. በሶስት     ሐ. አራት      መ. አምስት

2. ተላላፊ በሽታ ያልሆነው የቱ ነው?

ሀ. ኤድስ      ለ. ጉንፋን     ሐ. ወባ      መ. ስኩዋር

3. ተላላፊ በሽታ የሆነው የቱ ነው?

ሀ. ሳምባ ነቀርሳ      ለ. ካንሰር      ሐ. ስኳር      መ. ደም ግፊት

4. ጉንፋን በ________አማካኝነት ይከሰታል::

ሀ. ባክቴሪያ        ለ. ቫይረስ      ሐ. ውሃ       መ. ሁሉም

5. በደም ንክኪ የሚተላላፈው የትኛው በሽታ ነው?

ሀ. የደም ግፊት       ለ. ጉንፋን       ሐ. ኤድስ       መ. ሁሉም

በመቀጠል ወደ መልመጃ ጥቄዎች እናልፋለን፡፡

ለሚከተሉት ጥያቄዎች ትክክለኛውን መልስ ምረጡ፡፡

1. ከሚከተሉት ውስጥ የስሜት አካል የሆነው የትኛው ነው?

ሀ. አይን     ለ. አፍንጫ     ሐ. ቆዳ     መ.ሁሉም

2. ጣዕሞችን በምን እንለያለን ?

ሀ. በአይን      ለ. በጆሮ      ሐ. በቆዳ      መ. ሁሉም መልስ ነው

3. ሬዲዮ ለመስማት የትኛውን የስሜት አካል እንጠቀማለን?

ሀ. ጆሮ      ለ.ቆዳ      ሐ. አፍንጫ      መ. ሁሉም

4. ከሚከተሉት ውስጥ ኮምጣጣ ጣዕም ያለው የቱ ነው ?

ሀ. ሙዝ       ለ. ጨው      ሐ. ሎሚ      መ. ሀ እና ለ

5. ቆዳን በመጠቀም የትኛውን ስሜት መለየት እንችላለን ?

ሀ. ጣፈጭ እና መራራ      ለ. ለስላሳ እና ሸካራ      ሐ. ሞቃት እና ቀዝቃዛ       መ. ለ እና ሐ

ምዕራፍ ሁለት ቤተሰባችን

ተማሪዎች በምዕራፍ ሁለት ላይ የምንመለከተው ቤተሰባችን ስለሚለው ርዕሰ ሲሆን በዚህ ርዕስ ስር ሶስት ዋና ዋና ንዑስ ርዕሶችን እንመለከታለን እነዚህም

2.1 የቤተሰብ አባላት

2.2 ለቤተሰባችን ምግብ መጠለያ ልብስ ያስፈልጋል

2.3 የቤት ውስጥ መገልገያ ቁሳቁሶችየሚሉት ርዕሶች ይሆናሉ፡፡

ይህንን ርዕስ ካጠናቀቃችሁ በኃላ፡-

- የቤተሰባችን አባላት በመዘርዘር የስራቸውን አይነት ትናገራላቹ

- የምትመገቡትን የምግብ ምንጭ ትዘረዝራላቹ

- የተለየዩ አልባሳትንና መጠለያዎችን ትለያላችሁ

- አንዳንድ የቤት ውስጥ ዕቃዎችን ስማችውን እና ጥቅማቸውን ትረዳላችሁ

በመጨረሻም የምዕራፍ ሁለትን የማጠቃለያ ጥያቄዎችን የምንሰራ ይሆናል፡፡

2.1 የቤተሰብ አባላት

ተማሪዎች የቤተሰብ አባላት የሚባሉት እነማን እንደ ሆኑ ታውቃላቹ?

- የቤተሰብ አባላት የሚባሉት አባት እናት ልጆችና ሌሎችም ናቸው፡፡

- በአንድ ቤተሰብ ውስጥ አንድ እናት አንድ አባት እና የተለያየ ቁጥር ያላቸው የልጆች ብዛት ሊኖሩ ይችላሉ፡፡

በእናንተ ቤተሰብ ውስጥ ስንት ልጆች አሉ። ጠቅላላ የቤተሰባቹ ቁጥርስ ስንት ነው?

- እያንዳንዱ የቤተሰብ አባል የራሱ የሆኑ የሆኑ የስራ ድርሻ አለው

ለምሳሌ፡- እናት እና አባት በአግባቡ ልጆቻቸውን ለማሳደግ ተግተው ይሰራሉ፡፡

- እናንተስ እንደ ልጅ የስራ ድርሻቹ ምንድ ነው?የልጆች የስራ ድርሻ ፡- ደንብና ስርአትን ማክበር መታዘዝ ቤተሰብን በስራ መርዳት ናችው፡፡

- ልጆች ከቤተሰባቸው ጋር ብቻ ሳይሆን ከሌሎች የቤተሰብ አባላት ጋርም መልካም ግንኙነት መፍጠር አለባቸው፡፡

- ሌሎች የቤተሰብ አባላት የምንላችው፡- አያት፣ አጎት፣ አክስት፣ የመሳሰሉትን ያካትታል

2.2 ለቤተሰባችን ምግብ፣መጠለያ እና ልብስ ያስፈልጋል

1. ምግብተማሪዎች ግብርና ዋነኛ የምግብ ምንጭ እንደሆነ ታውቃላችሁ?

የተለያዩ ለምግብነት የሚውሉ የግብርና ውጠየቶች አሉ፡፡

ለምሳሌ፡- ስንዴ፣ በቆሎ፣ ባቄላ፣ ሽምብራ፣ ጤፍ፣ ፍራፍሬ፣ ስጋ፣ ወተት፣ እንቁላልና የመሳሰሉት ናቸው፡፡

ከነዚህ የግብርና ውጤቶች የተለያዩ ምግቦችን ማዘጋጀት ይቻላል፡፡

ከጤፍ> እንጀራ

ከስንዴ> ፓስታ

ከአተር> ሽሮ

ከገብስ> ቆሎ

ከፍራፍሬ> ጭማቂ/ጁስ ማዘጋጀት ይቻላል፡፡

2. ልብስ

- ልብስ ለእኛና ለቤተሰባችን በሚያስፈልጉን ነገሮች ውሰጥ አንዱ ነው፡፡

- ልብስ ከተለያዩ ነገሮች ሊሰራ ይችላል ለምሳሌ፡- ከጥጥ፣ ከቆዳ፣ ከበግ ፀጉር /ሱፍ፣ ከሐር እና ከናይለንና ከመሳሰሉት ነገሮች ሊሰራ ይችላል፡፡

- እነዚህ ጥሬ ዕቃዎች የተለያዩ አይነት ልብሶችን ለመስራት ይጠቅማሉ።

ለምሳሌ፡-

ጥጥ> ነጣላ፣ ጋቢ፣ የሀገር፣ ባህል ልብስ

ቆዳ> ጃኬት፣ ጫማ፣ ቀበቶ

ሱፍ> ብርድ፣ ልብስ፣ ሹራብ

ሐር > ሻርፕ፣ ሸሚዝ

ናይለን> ሹራብ፣ ሸሚዝ

3. መጠለያ

- ሌላኛው ለ እኛ እና ለቤተሰባችን አስፈላጊ ነገር መጠለያ ነው፡፡

መጠለያ ከጭቃ፣ ከሳር፣ ከቆርቆሮ፣ ከብረት እና መስታወት ከመሳሰሉት ጥሬ እቃዎች ሊሰራ ይችላል፡፡

2.3 የቤት ውስጥ የመገልገያ ቁሳቁሶች እና ጠቀሜታቸው

ተማሪዎች! የቤት ውስጥ የመገልገያ ቁሳቁሶች በሶስት የይመደባሉ፡፡

1. የቤትና የቢሮ እቃዎች

2. የኤሌክተሪክ እቃዎች

3. የመመገቢያ እና የወጥ ቤት እቃዎች ናቸው፡፡

- የቤትና የቢሮ እቃዎች ከስማቸው እንደምትረዱት በቤት እና በቢሮ ውሰጥ የተለያዩ አገልግሎቶች የሚሰጡን እቃዎች ናቸው፡፡

ለምሳሌ አልጋ(ለመተኛት)፣ ቡፌ(እቃ ለማስቀመጥ)፣ ቁም ሳጥን(ልብስ ለመደርደር)፣ ሶፋ(ለመቀመጥ)፣ ካውያ(ልብስ ለመተኮስ)፣ የቢሮ ጠረጴዛ እና ወንበር(የተለያዩ ቁሳቁሶችን ለማስቀመጥ እና ተቀምጦ ለመስራት) ያገለግላሉ፡፡

- የኤሌክትሪክ እቃዎች የኤሌክትሪክ ሀይልን በመጠቀም የምንገለገልባቸው እቃዎች ናቸው፡፡

ለምሳሌ፡-- ቴሌቭዥን ዜና እና የተለያዩ ፕሮግራሞችን ለማየት ይጠቅመናል፡፡

- ሬዲዮ ዜና እና የተለያዩ ፕሮግራሞችን ለመስማት ይጠቅማል፡፡

- ማቀዝቀዣ ምግብ ሣይበላሽ ለረዥም ጊዜ ለማሰቀመጥ ይጠቅማል፡፡

- ምጣድ እንጀራ ለመጋገር ይጠቅማል፡፡

ተማሪዎች! የኤሌክትሪከ ዕቃዎችን ስንጠቀም ከፍተኛ ጥንቃቄ ልናደረግ ይገባናል፡፡

የኤሌክትሪክ እቃዎችን ስትጠቀሙ ወላጆቻችሁን እንዲረዱዋችሁ መጠየቅ ይገባችሁዋል፡፡

የወጥ ቤት እና የመመገቢያ አቃዎች

- የወጥ ቤት እና የመመገቢያ እቃዎች ምግብን ለማበስል እና ለመመገብ የምንጠቀምባቸው የቁስ አይነቶች ናቸው፡፡

ለምሳሌ፡-ድሰት (ወጥ ለመስራት)፣ጭልፋ (ወጥ ለማውጣት እና ለመደባለቅ)፣ቢላ (ለመክተፍ)፣ኩባያ (ለመጠጣት)፣ሰሃን (ለመመገብ)፣ማንቆረቆሪያ(ውሀ/ሻይ ለማፍላት)፣ ምጣድ(እንጀራ ለመጋገር) ያገለግላሉ፡፡

- ከዚህ በመቀጠል የቤት ውስጥ ቁሳቁሶችን ስንጠቀምና ስናጸዳ ማደርግ የሚገባንን ጥንቃቄ እንመለከታለን

- ሁሉም የቤት ውስጥ እቃዎች እንዳይሰበሩና እነዳይበላሹ ጥንቃቄ ማደረግ ያስፈልጋል።

- የኤሌክትሪክ እቃዎችን ደግሞ ከእርጥበትና ከአቧዋራ መጠበቅ ያስፈልጋል፡፡

- በሰውነት ላይ ጉዳት ሊያደርሱ የሚችሉ ስለት ያላቸው ነገሮችን በጥንቃቄ መያዝ ይገባል፡፡

- ተቀጣጣይ የሆኑና የእሳት አደጋ ሊያድረሱ የሚችሉ ነገሮችን ከምድጃና እሳት አካባቢ ማራቅ ያስፈልጋል፡፡

በመቀጠል ወደ መልመጃ ጥያቄዎች እናልፋላን የሚከተሉትን ጥያቄዎችን መልሱ።

1. የእናት እህት ምን ትባላለች?

2. አጎት ምን ማለት ነው?

3. ሶስቱን የልጆች የስራ ድርሻ ጥቀሱ?

4. አንድ ቤተሰብ ውስጥ ስንት አባት አለ?

5. የእናት እና የአባት የስራ ድርሻ ምንድን ነው?

• በመቀጠል ወደ መልመጃ ጥያቄዎቹ እናለፋለን፡፡

የሚከተሉትን ጥያቄዎች አውነት ወይም ሐሰት በማለት መልሱ፡፡

1. የግብርና ውጤቶች ምግብን ለማዘጋጀት ጠቀሜታ የላቸውም፡፡

2. ከአተር ሽሮ መስራት ይቻላል፡፡

3. ሱፍ አልባሳትን ለመስራት ከሚያገለግሉ ጥሬ እቃዎች አንዱ ነው፡፡

4. ጋቢ ከናይሎን ጥሬ እቃ መሰራት ይችላል፡፡

5. መጠለያ ለእኛ እና ለቤተሰባችን አስፈላጊ ከሆኑ ነገሮች ውሰጥ አንዱ ነው፡፡

ምዕራፍ ሶስት ትምህርት ቤታችን

ተማሪዎች! በምዕራፍ ሶስት የምንመለከተዉ ትምሕርት ቤታችን የሚለዉን ርእስ ሲሆን በዚህ ርእስ ስር አራት ንዑስ ርእሶችን እንመለከታለን

እነሱም፡-

3.1 የትምህርት ቤታችን ግቢ ደንብና ስነ-ስርዐትን ማክበር

3.2 ጥሩ የእርስ በእርስ ግንኙነት

3.3 የመንገድ ደንነት

3.4 በትምርት ቤታችን ለማከናወን የምንችላቸው እንቅስቃሴዎች የሚሉት ርእሶች ይሆናሉ

 ይህንን ርእስ ካጠናቀቃችሁ በኋላ

- የትምህርት ቤታችሁን ግቢ በማጥናት በዉስጡ ስለሚከናወኑ እንቅስቃሴዎች ታስረዳላችሁ፡፡

- በትምህርት ቤትና በጎረቤት የሚተገበሩ ህጎችን ትማራላችሁ፡፡

- እርስ በእርስ ጤናማ ግኙነት እዲኖራችሁ ማድርግ ያለባችሁን ተግባራት ትማራላችሁ፡፡

- የታወቁ የመንገድ ላይ አደጋወችን በመዘረዘረ መከላከያ ዘዴወችን ታስረዳላቹ፡፡

በመጨረሻም የምእራፍን የማጠቃያ የክለሳ ጥያቄዎች የምንስራ ይሆናል

3.1 የትምህርት ቤታችን ግቢ ደንብና ስነ-ስርአትን ማክበር

ተማሪዎች በትምህርት ቤታችሁ ግቢ ዉስጥ ምን ምን ነገሮች ይገኛሉ?

የሁላችሁም ትምህርት ቤት የተለያየ አቀማመጥ እና ይዘት ይኖርዋል፡፡

በአብዛኛዉ ግን በትምህርት ቤት ግቢ ውሰጥ ሜዳ፣ የመማሪያ ክፍል ፣ቢሮ፣ ቤተ መጻፍት፣ መጸዳጃ ቤት እና የአትክልት ስፍራ መኖሩ የማይቀር ነዉ፡፡ በትምህርት ቤት ቆይታችሁ የትምህርት ቤቱን ንብረቶችን በኣግባቡ መጠበቅ እና መንከባከብ ይኖርባችዋል፡፡

በትምህርት ቤት ዉስጥ የተለየዩ ደንብ እና ስነ-ስርአቶች መከበር ይኖርባቸዋል፡፡

የትምህርት ቤት ደንቦችና ስነ-ስርአቶች የሚባሉት፡-

- የትምህርት መሳሪያዎችን አሟልቶ በአግባቡ መያዝ

- የትምህርት ቤት የደንብ ልብስን መልበስ

- ትምህርትን በአግባቡ መከታተል

- ከሌሎች ተማሪዎች ጋር አለመጣላት

- መምህራንን እና የአስተዳደር ስራተኞችን ማክበር ናችው፡፡

3.2 ጥሩ የእርስ በእርሰ ግንኙነት

ተማሪዎች በት/ቤት በመኖሪያ ቤትና በጎረቤት መካከል መልካም የሆነ የእርስ በእርስ ግንኙነት ሊኖር ይገባል፡፡

- ሰላምታ መለዋወጥ መግባባት መተባበር ፍቅርን ማሳየት ስዎችን መርዳት የመልካም ግንኙነት መገለጫዎች ናቸዉ፡፡

- ተማሪዎች ተግባብተዉ አብረው ሲጫወቱ የመልካም ግንኙነት መገለጫ ነዉ፡፡

- ተማሪዎች አከባቢያቸዉን ሲያጸዱ እና ተክሎችን ሲንከባከቡም እንደዛው የመልካም ግንኙነት መገለጫ ነዉ፡፡

3.3 የመንገድ ደህንነት

ተማሪዎች! በየቀኑ ከቤት ወደ ት/ቤት እንዲሁም ከት/ቤት ወደ ቤት ስትሄዱ ምን አይነት ጥንቃቄ ታደርጋላችሁ?

ምን አይነት የመንገድ ላይ አደጋ መንስኤዎችንስ ታስተውሳላችሁ?

- ዋና ዋና የመንገድ ላይ አደጋ መንስኤዎች የምንላቸው፡-

1. ግራና ቀኝ ሳያዩ የመኪና መንገድ ማቋረጥ ተማሪዎች! የመኪና መንግድ በምታቁዋርጡበት ወቅት ከግራና ከቀኝ የሚመጣ መኪና አለመኖሩን ማስተዋል ይኖርባችሁዋል፡፡

2. የአሽከርካሪዎች ግድየለሽነት አሽከርካሪዎች ለእግረኛ ቅድሚያ መስጠት ይኖርባቸዋል፡፡ ነገር ግን እግረኞችም አሽከርካሪ ይጠነቀቅልኛል ብሎ በማሰብ መዘናጋት አይኖርባቸውም፡፡

3. በውሾችና በሌሎች እንስሳት መደናገጥበመንገድ ላይ የተለያዩ እንስሳቶች ሊያስደነግጡን ይችላሉ፡፡ ነገር ግን ተረጋግተን መሸሽ እንጂ ሮጠን ወደ መኪና መንገድ መግባት የለብንም፡፡

4. የጎርፍ ውሃ ሙላት በክረምት ወራት መንገዶች በጎርፍ /በውሃ/ ሊሞሉ ይችላሉ በዚህ ወቅት ተማሪዎች ወደነዚህ መንገዶች ባለመሄድ እራሳቸውን ከአደጋ መጠበቅ ይኖርባቸዋል፡፡

5. መኪና መንገድ ላይ ኳስ መጫወት በመንገድ ላይ /ዳር/ ኳስ መጫወት ዋነኛ የአደጋ መንስኤ ነው፡፡ ተማሪዎች! በመንገድ ላይ ኳስ ስትጫወቱ ትኩረታቸው ጨዋታ ላይ ስለሚሆን በአካባቢው የሚያልፈውን መኪና አደጋ ሊያደርስባችሁ ይችላል፡፡

- ታዲያ ተማሪዎች የአደጋ መንስኤዎቹ እነዚህ ከሆኑ እንዴት መከላከል ይቻላል?

በመንገድ ላይ የሚከሰቱ የተለያዩ አደጋዎችን ለመከላከል ተማሪዎች ሕግና ስርአትን ማክበር እንዲሁም ጥንቃቄ ማደረግ ይገባችሁዋል፡፡

ልታደርጉ ከሚገባው ጥንቃቄ መካከል

- መኪና መንገድ ላይ ትክክለኛ መንገድ ማቁዋረጫ መጠቀም፡፡

- መንገድ ላይ ከመጫወት መቆጠብ፡፡

- የመንገዱን ግራ ይዞ መጓዝ፡፡

- የትራፊክ ህጎችን ማክበር ይገኙበታል፡፡

3.4 በትምህርት ቤታችን ለማከናወን የምንችላቸው እንቅስቃሴዎች

በትምህርት ቤታችን ውስጥ የተለያዩ ነገሮች ይገኛሉ።

ለምሳሌ- የመማሪያ ክፍሎች፤ የመምህራን ክፍሎች፤ የርዕሰ መምህራን ክፍል፤ ሰንደቅ አላማ፤ የመጫወቻ ሜዳ፤ መጸዳጃ ክፍሎች እና የውሃ መጠጫ ቦታ ይገኛሉ።

ትምህርት ቤታችን የተለያዩ ደንቦችና የሥነስርዓት መመሪያዎች አሉትደንቦቹም ሆነ ሥነስርዓቶቹ ማክበር ተገቢ ነውከእነዚህም መካከል

• የትምህርት መሳሪያዎችን አሟልቶ መምጣት።

• የትምህርት ሰዓት ማክበር።

• ትምህርትን በአግባቡ መከታተል።

• የደንብ ልብስን በሥርዓቱ መልበስ።

• የክፍልና የቤት ስራዎችን በወቅቱ መስራት።

• የትምህርት ቤቱን ንብረት በአግባቡ መያዝ።

• ለመምህራንና ለሌሎች የትምህርት ቤቱ ሠራተኞች መታዘዝና አክብሮት ማሳየት።

• ከሌሎች ተማሪዎች ጋር አለመጣላትና የመሳሰሉትን መጥቀስ ይቻላል።

- በቤትና በጎረቤት አካባቢ የተለያዩ ማህበራዊ እሴቶች አሉ።

ለምሳሌ - አክብሮት መስጠት፤ መታዘዝ፤ መረዳዳት፤ መዋደድና የመሳሰሉትን መጥቀስ ይቻላል።

- የመንገድ ደህንነት ሕጎችና ደንቦችም በጣም አስፈላጊ ናቸው።

ምክንያቱም ሕጎችና ደንቦችን ማክበር ራሳችንን ከመንገድ ላይ አደጋዎች እንድንጠብቅ ይረዳናል።

በትምህርት ቤታችን ውስጥ ልናከናውናቸው የምንችላቸው እንቅስቃሴዎችና ልምዶች አሉ።

ተማሪዎች እናንተም ወረቀት፣ እንጨትና ክር በመጠቀም ወላንዶ ወይም የነፋስ ቱርቢና (ፋራፍሬ) መስራት ትችላላችሁ።

አሁን ወደ ምዕራፍ የመልመጃ ጥያቄወች እናልፋለን

የሚከተሉትን እዉነት ወይም ሀሰት በማለት መልሱ

1. የሁሉም ትምህርት ቤት አንድ አይነት ይዘት እና አቀማመጥ አለዉ፡፡

2. ቤተ-መጻሕፍት የትምህርት ቤት አንድ አካል ነው፡፡

3. የትምህርት ቤታችንን ንብረት በጥንቃቄ መጠበቅ ይኖርብናል፡፡

4. የደንብ ልብስ በአግባቡ መልበስ ከአንድ ተማሪ የሚጠበቅ ተግባር ነዉ፡፡

5. የት/ቤት ንጽህናን መጠበቅ የተማሪዎች ሃላፊነት አይደለም፡፡

አሁን ወደ ምእራፍ የመልመጃ ጥያቄወች እናልፋለን

ከሚከተሉት ተግባራት ዉስጥ አምስት የመልካም እርስ በ እርስ ግንኙነት መገለጫወችን ለዩ

1. የታመመ መጠየቅ                6. ሰዉን ማክበር

2. አበባ መቁረጥ                    7. ለታላቅቅድሚያ አለመስጠት

3. እንስሳትን መንከባከብ            8. ጎረቤትን ማክበር

4. አከባቢ ማጽዳት                  9. ህግ መጣስ

5. መስረቅ

 የሚከተሉትን ዓ/ነገሮች እውነት ወይም ሀሰት በማለት መልሱ፡፡

1. በመኪና መንገድ ሲጓዙ የመንገዱን ቀኝ ይዞ መጓዝ ትክክል ነው፡፡

2. የትራፊክ ህጎችን ማወቅ ከአደጋ ይጠብቃል፡፡

3. መንገድ በማንኛውም ቦታ ማቋረጥ ተገቢ አይደለም፡፡

4. በመንገድ ዳር ኳስ መጫወት አደጋ አያስከትልም፡፡

5. በመኪና መንገድ ስንጓዝ ሁልጊዜ ለመኪና ቅድሚያ መስጠት የለብንም፡፡

ምዕራፍ አራት ወረዳችን

ተማሪዎች በዚህ ምዕራፍ ወረዳችን የሚለውን ርዕስ የምንመለከትበት ሲሆን በውስጡ አምስት ንዑስ ርዕሶችን እናያለን፡፡

እነርሱም፡-

4.1. የወረዳችን መገኛ

4.2. በዙሪያችን የሚገኙ ህይወት የሌላቸው ነገሮች

4.3. በዙሪያችን የሚገኙ ህይወት ያላቸው ነገሮች

4.4. በአካባቢያችን የተለመዱ የስራ እንቅስቃሴዎች

4.5. የአካባቢያችን መጓጓዣ የሚሉትን ይሆናል፡፡

ተማሪዎች ይህንን ርዕስ ካጠናቀቃችሁ ቦኋላ፡-

- የት/ቤታችሁን እና የመኖሪያ ቤታችሁን አንጻራዊ መገኛ ታመለክታላችሁ፡፡

- የአየር፣የውሃና የአፈር ባህሪያትን እና ጥቅማቸውን ትናገራላችሁ፡፡

- የተክሎችን ባህሪ እና ጥቅማቸውን ትናገራላችሁ፡፡

- እንስሳትን የቤትና የዱር ብላችሁ ትመድባላችሁ፡፡

- የስራ ዓይነቶችን የግልና የመንግስት ብላችሁ ትመድባላችሁ፡፡

- የባህላዊና ዘመናዊ መጓጓዣ ጥቅም ትዘረዝራላችሁ፡፡

- በመጨረሻም የምዕራፉን የመልመጃ ጥያቅዎች የምንሠራ ይሆናል፡፡

4.1 የወረዳችን መገኛ

- ተማሪዎች የአንድ ነገር መገኛ በአቅጣጫ ይገለጻል፡፡

- አቅጣጫ አንድ ቦታ ወይም አንድ ነገር በአካባቢው ካሉት ቋሚ ነገሮች

ለምሳሌ፡- ሕንፃዎች፣ ተራራዎች፣ ወንዞች፣ መንገዶችና ሌሎች ነገሮች አንፃር የሚገኝበት አመላካች ነው፡፡

የአንድን ቦታ ወይም ነገር አቅጣጫ ለመግለጽ፡-

- ግራና ቀኝ

- አጠገብ

- ፊት ለፊት

- ጀርባ

- ጎን

- ፊትና ኋላ የሚሉትን አመልካች ስያሜዎችንና ቅጽሎች መጠቀም ይቻላል፡፡

ለምሳሌ፡-

- ዛፉ ከሰውየው በስተግራ በኩል ወይም አጠገብ ይገኛል፡፡

- ኳሱ በልጁ ግራ እግር አጠገብ ይገኛል፡፡

- ሠንደቅ አላማው ከት/ቤቱ ፊት ለፊት ይገኛል፡፡

- ከቤቱ ጀርባ ትላልቅ ዛፎች ይገኛሉ፡፡

4.2 በዙሪያችን የሚገኙ ህይወት የሌላቸው ነገሮች

ተማሪዎች በአካባቢያችን ለመኖር አስፈላጊ የሆኑ ግን ደሞ ህይወት የሌላቸው ብዙ ነገሮች አሉ፡፡

ከነዚህም ውስጥ ለምሳሌ፡- አየር፣ አፈር፣ እና ውሀ ዋነኞቹ ናችው፡፡

አየር

አየር በአይናችን ልናየው ወይም በእጃችን ልንዳስሰው የማንችለው በአካባቢያችን ያለ ጠቃሚ ነገር ነው፡፡

ታዲያ አየር መኖሩን እንዴት እናውቃለን?

- በአካባቢያችን አየር ስለመኖሩ ለመረዳት የፊኛ በአየር መሞላት፣ የውሀ እና ፍልቅልቅታ ማረጋገጫ ሊሆኑ ይችላሉ፡፡

- አየር ህይወት ያላቸው ነገሮች ለመኖር መሠረታዊ ፍላጎት ነው፡፡

- እንስሳትና ተክሎች ለመተንፈስ አየር ያስፈልጋቸዋል፡፡

- ከዚህ በተጨማሪ አየር ፊኛዎች ለመሙላት እንዲሁም ዳግም የመኪና ጎማ ለመንፋት ያገለግላል፡፡

ውሀ

ውሀ ሌላኛው ህይወት የሌለው አስፈላጊ ግብዐት ነው፡፡

- ውሀ ከተለያዩ ቦታዎች ሊገኝ ይችላል፡፡

ለምሳሌ፡- ከቧንቧ፣ ጉድጓድ፣ ከሃይቅ፣ ምንጭ፣ ወንዝ እና ዝናብ

- ውሀ በጣም ብዙ ጠቀሜታዎች ይሰጠናል፡፡

ለምሳሌ፡-

- ለሰው እና እንስሳት መጠጥነት

- ምግብ ለማብሰል

- አትክልቶችን ለማሳደግ እና

- ንጽህናን ለመጠበቅ

አፈር

በመጨረሻ የምንመለከተው ህይወት የሌለው ጠቃሚ ነገር ደሞ አፈር ነው፡፡

አፈር በመሬት ላይ የምናገኘው በተክሎችና በእንስሳት ብስባሽ የበለጸገ ህይወት የሌለው አካል ሲሆን ብዙ ጠቀሜታዎች አሉት፡፡

ለምሳሌ፡-

- ለእርሻ ስራ ጠቃሚ ነው፡፡

- ተክሎች እንዳይወድቁና ቀጥ ብለው እንዲቆሙ ይረዳል፡፡

- ተክሎች በስራቸው አማካኝነት ውሀ እንዲያስገቡ ያስችላቸዋል፡፡

- የቡና ጀበና የሽክላ ድስትና የእንጀራ ምጣድ የመሳሰሉትን መገልገያዎች ለመስራት ይጠቅማል፡፡

*በመሆኑም ተማሪዎች በአካባቢያችን የሚገኙ ህይወት የሌላቸው ጠቃሚ ነገሮች፤ አየር፣ ውሀ እና አፈር ናቸው ማለት ነው

 4.3 በዙሪያችን የሚገኙ ህይወት ያላቸው ነገሮች

ተማሪዎች በአካባቢያችን የሚገኙ ህይወት ያላቸው ነገሮች ምንድን ናቸው?

በአካባቢያችን የሚገኙት ተክሎች የቤት እንስሳት እና የዱር እንስሳት ህይወት ካላቸው ነገሮች ውስጥ ይመደባሉ፡፡

ተክሎች

- በአካባቢያችን ብዙ አይነት ተክሎች ይገኛሉ፡፡ እነዚህም፡- ዛፎች፣ ቁጥቋጦዎች እና ትናንሽ ተክሎች ተብለው ሊመደቡ ይችላሉ፡፡

- በአካባቢያችን ከተለመዱ ተክሎች ውስጥ፡- ዘንባባ፣ ካሮት፣ ሙዝ፣ ጥድ፣ ቲማቲም፣ ገብስ፣ ብርቱካን የመሳሰሉት ይገኙበታል፡፡

- ተክሎች የተለያየ ጠቀሜታ አላቸው፡፡

ለምሳሌ፡- ለምግብነት፣ ለጌጣጌጥነት፣ ለውበትነት፣ ለአጥር፣ ለቤት ግንባታ እና ለማገዶነት ይጠቅማሉ፡፡

- ታዲያ ተማሪዎች ተክሎች ይሄ ሁሉ ጠቀሜታ ከሰጡን እንዴት ልንንከባከባቸው ይገባል?

- ተክሎችን በተለየ መንገድ መንከባከብ ይገባል፡፡

ለምሳሌ፡- ውሀ በማጠጣት፡- ተክሎች እንዳይጠወልጉ ማድረግ ይቻላል፡፡

አረም በማረም፡- ተክሎች እንዳይቀጭጩማድረግ ይቻላል፡፡

በመኮትኮት፡- በቂ አየር እንዲያገኙ ማገዝ ይቻላል፡፡

ያለአግባብ ባለመቁረጥ፡- ተክሎች እንዳይደርቁ ማድረግ ይቻላል፡፡

እንስሳት

እንስሳት ሌሎች በአካባቢያችን የሚገኙ ህይወት ያላቸው ነገሮች ሲሆኑ በሁለት ይከፈላሉ፡፡

እነርሱም የቤት እንስሳት እና የዱር እንስሳት ናቸው፡፡

- የቤት እንስሳት የምንላቸው በቅርበት የምናገኛቸው እና ከሰው ጋር ተላምደው ጉዳት ሳያደርሱ የሚኖሩ የእንስሳት አይነቶች ሲሆኑ በግ፣ አህያ፣ ድመት፣ ዶሮ፣ ላም የመሳሰሉትን ያጠቃልላል፡፡

- የዱር እንስሳት የምንላቸው ደሞ በዱር ወይም በጫካ የሚኖሩ እና ሠዎች ላይ ጉዳት ማድረስ የሚችሉ እንስሳት ናችው፡፡

ለምሳሌ፡- አንበሳ፣ ጅብ፣ ነብር፣ ዝንጀሮ የመሳሰሉትን ከዱር እንስሳት መካከከል ይመደባሉ፡፡

- እንስሳት የተለያዩ ጠቀሜታ ይሠጣሉ፡፡

ለምሳሌ፡- - ለምግብነት - ለመጓጓዣነት - ለመዝናኛነት - ለገቢ ምንጭነት - ለጥበቃ ስራ - ለአልባሳት የጥሬ እቃነት ያገለግላሉ፡፡

- ታዲያ ሠዎች ከእንስሳት ማግኘት የሚችሉትን ጥቅም በአግባቡ ለማግኘት ለእንስሳት እንክብካቤ ማድረግ አለባቸው፡፡

- ሰው እንስሳትን በተለያየ መንገድ ጥበቃ ሊያደርግላት ወይም ሊንከባከባቸው ይገባል፡፡

ለምሳሌ፡- - በመመገብ - ውሀ በማጠጣት - መጠለያቸውን በመጠበቅ - ንጽህናቸውን በመጠበቅ - ባለመምታት - እንዲሁም ባለመተናኮል መንከባከብ ይኖርብናል፡፡

4.4 በአካባቢያችን የተለመዱ የስራ አይነቶች

- ስራ ማለት ምን ማለት ነው? ወይም ስራ ምንድን ነው?

-ስራ ሰዎች መሰረታዊ ፍላጎታቸውን ለማሟላት ገቢ የሚያገኙበት መንገድ ማለት ነው፡፡

-ስራ የሚሰሩ ሰዎች ለኑሮ የሚያስፈልጋቸውን ነገር ማግኘት እና ህይወታቸውን መለወጥ ይችላሉ፡፡

ስለዚህ ስራ እራስን ለመለወጥ እና ሌሎችንም ለመርዳት ይጠቅማል፡፡

- በአካባቢያችን ከተለመዱ የስራ አይነቶች ውስጥ ጥቂቶቹን ብንመለከት፡፡

ለምሳሌ፡- - ትራፊክ ፖሊስ - መምህር - ሀኪም - ነጋዴ - አናጢ - ገበሬ የመሳሰሉት ይጠቀሳሉ፡፡

የስራ አይነቶች በሦስት ይከፈላሉ፡፡

እነርሱም፡-

- የመንግስት

- የግል

- ለግለሰብ ተቀጥሮ መስራት ናቸው፡፡

የመንግስት ሠራተኞች በመንግስት ድርጅት ውስጥ ተቀጥረው የሚያገለግሉ ሰዎች ናቸው፡፡

ለምሳሌ፡- ፖሊስ፣ ዳኛ የግል ሰራተኞች እንደ ነጋዴ በራሳቸው ድርጅት ውስጥ የሚሰሩ ሲሆን

- የግል ተቀጣሪ የምንላቸው ደግሞ በግል ድርጅት ውስጥ ተቀጥረው የሚሰሩ ሰራተኞች ናቸው፡፡

ለምሳሌ፡- መምህር፣ ሀኪም……. ተማሪዎች ቤተሰቦቻችሁ በምን አይነት የሙያ /የስራ/ ዘርፍ ነው የተሰማሩት ሰው በማንኛውም አይነት ህጋዊ በሆነ የሙያ ዘርፍ ተሰማርቶ ገቢ እስካገኝ ድረስ በስራው መኩራት አለበት፡፡

- እናንተስ ቤተሰቦቻችሁን በምን መልኩ በስራ ታግዛላችሁ?- ቤተሰብን የተለያዩ ተግባራትን በማከናወን መርዳት ይኖርብናል፡፡

- በቤት ውስጥ በአቅማችን የምንሰራቸው ስራዎች አካላችን እንዲጠነክር፣ ስራ እንድንለምድ፣ እና ቤተሰቦቻችንን እንድናግዝ ይረዳናል፡፡

- በቤት ውስጥ፤ አልጋ በማንጠፍ፣ ቤት በማጽዳት፣ ልብስ በማጠፍ ቤተሰባችንን መርዳት እንችላለን፡፡

4.5 የአካባቢያችን መጓጓዣ

- መጓጓዣ ሰውን ወይም እቃን ከቦታ ቦታ የምናንቀሳቅስበት ነገር ነው፡፡

- የመጓጓዣ ዓይነቶች ሁለት ናቸው፡፡

እነሱም፡-

1. ባህላዊ መጓጓዣ እና

2. ዘመናዊ መጓጓዣ ናቸው፡፡

1. ባህላዊ መጓጓዣ

ባህላዊ መጓጓዣ የምንላቸው እንደ፡- በቅሎ - ፈረስ - አህያ - ግመል የመሳሰሉት ናቸው፡፡

2. ዘመናዊ መጓጓዣ

ዘመናዊ መጓጓዣ የምንላቸው ደሞ እንደ

- ባቡር

- አውሮፕላን

- መኪና

- መርከብ ያሉት አይነት መጓጓዣዎች ናቸው።

አሁን ወደ መልመጃ ጥያቄዎች እናልፋለን፡፡

የሚከተለውን ስዕል በመመልከት የቀረቡትን ጥያቅዎች መልሱ፡፡

1. ልጆቹ ከቤቱ በየትኛው አቅጣጫ እየተጫወቱ ነው?

2. ላሟ ከቤቱ ቤትኛው አቅጣጫ ትገኛለች?

3. ከቤቱ ፊት ለፊት ምን አለ?

4. ከቤቱ ጀርባ ምን አለ?

5. ሀና ከሳሚ አንጻር ምን አቅጣጫ ላይ ትገኛለች?

ለሚከተሉት ጥያቄዎች ትክክለኛውን መልስ በመምረጥ መልሱ፡፡

1. ከሚከተሉት ውስጥ የአየር ጥቅም የቱ ነው?

ሀ. ጎማ  ለመሙላት        ሐ. ፊኛ ለመንፋት   

ለ. ለመተንፈስ              መ. ሁሉም

2. ከሚከተሉት ውስጥ ህይወት ከሌሌቸው ጠቃሚ ነገሮች የማይመደበው የቱ ነው?

ሀ. አፈር                      ሐ. አየር

ለ. ውሀ                      መ. እጽዋት

3. ውሃን ከምን ከምን ማግኘት እንችላለን?

ሀ. ከኩሬ                   ሐ. ባህር

ለ. ሀይቅ                   መ. ሁሉም

4. ከሚከተሉት ውስጥ ከአፈር የማይሰራው የቱ ነው?

ሀ. ቤት                       ሐ. ጀበና

ለ. መኪና                    መ. ምጣድ

5. ሰዎች የሚተነፍሱት ነገር ምንድን ነው?

ሀ. አፈር                  ሐ. አየር

ለ. ውሀ                  መ. ሁሉም

 አሁን ወደ ምዕራፍ የመልመጃ ጥያቄዎች እናልፋለን፡፡

አዛምዱ

“ሀ”                               “ለ”

1. አረም                      ሀ. ለተክሎች እና እንስሳት የሚደረግ እንክብካቤ

2. ውሀ ማጠጣት             ለ. በግ

3. የዱር እንስሳ               ሐ. የእንስሳት ጠቀሜታ

4. የቤት እንስሳ               መ. አንበሳ

5. ወተት፣ ስጋ                 ሠ. የተክል አይነት

ለሚከተሉት ጥያቄዎች ትክክለኛውን መልስ ምረጡ ፡፡

1. ከሚከተሉት ውስጥ የመንግስት ስራ የሆነው የቱ ነው?

ሀ. የጉልት ንግድ     ለ. አንጥረኝነት      ሐ. ፖሊስነት      መ. ልመና

2. ከሚከተሉት የስራ አይነት ያልሆነው የቱ ነው?

ሀ. የግል                          ሐ. የግል ተቀጣሪ

ለ. የመንግስት                    መ. መልስ የለም

3. ከሚከተሉት የግል ስራ የሆነው የቱ ነው?

ሀ. ፖሊስነት                 ሐ. ዳኝነት

ለ. ነጋዴነት                 መ. ሚኒስቴርነት

4. የሰራ ጥቅም የሆነው የቱ ነው?

ሀ. እራስን ለማስተዳደር            ሐ. ለጥገኝነት

ለ. ሌሎችን ለመርዳት             መ. ሀ እና ለ

5. ስራ አለመስራት ምን ያስከትላል?

ሀ. ጥገኝነት               ሐ. እርካታ

ለ. ብልጽግና             መ. ኩራት